YUQIMLI KASALLIKLAR RIVOJLANISH DINAMIKASINI MATEMATIK MODELLASHTIRISH
PDF

Keywords

Pandemiya, SIR va SEIR modeli, infeksiyaning tarqalishi, populyatsiya dinamikasi, differensial tenglamalar.

Abstract

Ushbu maqolada yuqumli kasalliklarning populyatsiya ichida tarqalish jarayonini matematik modellashtirishga asoslangan SIR va SEIR epidemiologik modellarining tuzilishi, parametrlarining fizik mazmuni hamda ularning kasallik dinamikasini tavsiflashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. SIR modeli sezgir, infeksiyalangan va sog‘aygan guruhlar o‘rtasidagi o‘zaro o‘tishlarni tasvirlasa, SEIR modeli inkubatsion davrning mavjudligini hisobga olish orqali epidemiyaning yanada realistik rivojlanishini ifodalaydi. Maqolada modellar tenglamalari, yuqish va sog‘ayish koeffitsientlarining roli, shuningdek epidemiyaning asosiy reproduktiv koeffitsienti R0 ning mazmuni yoritilgan. Olingan natijalar matematik modellashtirishning kasalliklarning tarqalishini prognozlash, epidemiologik xavflarni baholash va profilaktik choralarni rejalashtirishdagi amaliy ahamiyatini ko‘rsatadi.

PDF

References

Фрумер, А. Л. Эпидемические и эндемические болезни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). – СПб., 1890-1907.

Kermack W. O., A Contribution to the Mathematical Theory of Epidemics / W. O. Kermack, A. G. McKendrick // Proc. R. Soc. Lond. Series A. – Vol. 115. – No. 772. (August 1, 1927). – pp. 700-721.

Kermack, W.O. Contributions to the mathematical theory of epidemics –I / W.O. Kermack, A.G. McKendrick // Bulletin of Mathematical Biology. – 1991. – V. 53. – P. 33-55.

Интегрированные математические модели, описывающие сложные биологические процессы / Е. Л. Мищенко [и др.] // Биофизика. – 2017. – Т. 62. – № 5. – С. 949-968.

О. И. Канищева, В. С. Боровков, Математическое моделирование динамики развития инфекционных заболеваний с использованием библиотек Python Numpy и Matplotlib, - 10 c.

В.А. Акимов, М.В. Бедило, Е.О. Иванова, Математические модели эпидемий и пандемий как источников чрезвычайных ситуаций биолого-социального характера, © Технологии гражданской безопасности, 2022.

Б.О. Жумартова, Р.С. Ысмагул, Применение SIR модели в моделировании эпидемий, Костанайский региональный университет им. А. Байтурсынова (Казахстан, г. Костанай), DOI:10.24412/2500-1000-2021-12-2-6-9.

Xaydarov A.T., Barliqbaeva G.B., Yuqimli kasalliklar rivojlanish dinamikasini matematik modellashtirish. «Математическая физика и смежные вопросы современного анализа»: Тезисы докладов международной научной конференции посвященной 60-летию со дня рождения профессора Д.К. Дурдиева (10–11 октября 2025 года, Бухара, Узбекистан). – Бухара. Изд–во «Дурдона». 2025. 31-33.