Keywords
Abstract
Ushbu maqolada ogʻiz bo‘shlig‘ida biofilmlarning shakllanish jarayonlari, ularning strukturaviy-funktsional xususiyatlari hamda parodont to‘qimalarga ko‘rsatadigan patogen ta’siri har tomonlama tahlil qilingan. Biofilm hosil bo‘lishi tish yuzasida so‘lak tarkibiy qismlaridan tashkil topgan pellikula qatlamiga mikroorganizmlarning dastlabki yopishishi bilan boshlanadi va keyinchalik bakteriyalarning ko‘payishi, o‘zaro metabolik hamkorligi hamda ekstrasellyulyar polimerik matritsa sintezi orqali murakkab ko‘p turlik mikrobial jamiyat shakllanishi bilan davom etadi. Biofilm tarkibida patogen anaerob mikroorganizmlarning ustunlashuvi mikrobial disbiozga olib kelib, ularning ajratadigan endotoksinlari, proteolitik fermentlari va boshqa virulentlik omillari parodont to‘qimalarda yallig‘lanish jarayonlarini faollashtiradi. Bu holat mahalliy immun javobning kuchayishi, proinflamator sitokinlar sekretsiyasining ortishi, kollagen tolalarning parchalanishi hamda alveolyar suyak rezorbsiyasi bilan kechadi. Natijada gingivit va periodontit kabi surunkali parodont kasalliklarining rivojlanishi, parodont cho‘ntaklarning chuqurlashuvi va tishlarni tutib turuvchi to‘qimalarning strukturaviy va funksional buzilishlari yuzaga keladi. Maqolada, shuningdek, biofilmlarning antibakterial preparatlarga va immun himoya mexanizmlariga nisbatan chidamliligi, ularning parodont kasalliklar patogenezidagi markaziy o‘rni hamda profilaktika va davolash yondashuvlarini takomillashtirishdagi ahamiyati zamonaviy ilmiy manbalar asosida yoritilgan.
References
Bartold, P.M., & Van Dyke, T.E. (2019). Periodontitis: a host-mediated disruption of microbial homeostasis. Nature Reviews Immunology, 19(1), 49-58. (pp. 50-55)
Graves, D. (2008). Cytokines that promote periodontal tissue destruction. Journal of Periodontology, 79(8), 1585-1591. (pp. 1586-1589)
Hajishengallis, G. (2015). Periodontitis: from microbial immune subversion to systemic inflammation. Nature Reviews Immunology, 15(1), 30-44. (pp. 35-40)
Marsh et al. – Oral Biofilm: Development Mechanism, Multidrug Resistance, and Their Effective Management with Novel Techniques — bu sharhli maqola biofilmning shakllanish mexanizmi, uning antibiotiklarga chidamliligi va klinik boshqaruvi haqida tahliliy ma’lumot beradi.
Hajishengallis et al. – Role of microbial biofilms in the maintenance of oral health and in the development of dental caries and periodontal diseases — bu EFP/ORCA konsensus hisobotida og‘iz biofilmining sog‘lom va kasallik jarayonlaridagi vazifasi bayon etiladi.
Lasserre et al. – Oral Microbes, Biofilms and Their Role in Periodontal and Peri-Implant Diseases — biofilm va periodont to‘qimalarining etio patogenezidagi asosiy mexanizmlar muhokama qilingan.
The oral microbiota: dynamic communities and host interactions – bu sharhli maqola og‘iz mikrobiotasining dinamikasi va sog‘liq/yoki kasallik bilan bog‘liqligini tahlil qiladi.
Og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatida uchraydigan kasalliklar — N.Sh. Nazarova tomonidan yozilgan o‘quv qo‘llanma, stomatologiyada og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari va ularning mexanizmlari haqida ma’lumot beradi.
Karies va parodont kasalliklari profilaktikasi — stomatologik profilaktika va parodont kasalliklarining oldini olish yondashuvlarini ochib beruvchi maqola (o‘zbek tilida).
Parodont kasalliklari: sabablari, belgilari va davolash yo‘llari — parodont to‘qimalarining yallig‘lanish sabablari va parodont kasalliklarni davolash haqida o‘zbek tilida maqola (manba ichida adabiyotlar ham mavjud).