Abstract
Periferik neyropatiya-periferik nerv tizimining shikastlanishi bilan kechadigan, sensor, motor va vegetativ buzilishlar bilan namoyon bo‘ladigan keng tarqalgan nevrologik sindrom hisoblanadi. Kasallik turli etiologik omillar -metabolik buzilishlar, toksik ta’sirlar, infeksiyalar, autoimmun jarayonlar, vitamin yetishmovchiligi hamda irsiy omillar natijasida rivojlanishi mumkin. Mazkur maqolada periferik neyropatiyaning klinik xususiyatlari, patofiziologik asoslari hamda rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar ilmiy adabiyotlar tahlili asosida o‘rganildi. Sensor buzilishlar (paresteziya, gipesteziya, og‘riq), motor o‘zgarishlar (mushak zaifligi, atrofiyalar), hamda vegetativ disfunksiya belgilari kasallikning asosiy klinik ko‘rinishlari sifatida ko‘rib chiqildi. Shuningdek, neyropatiya rivojlanishida oksidativ stress, mikrotsirkulyator buzilishlar, aksonal degeneratsiya va demiyelinizatsiya jarayonlarining roli tahlil qilindi. Etiologik omillarning kasallik og‘irligi va progressiyasiga ta’siri ilmiy manbalar asosida baholandi. Maqola tahliliy xarakterga ega bo‘lib, periferik neyropatiyaning klinik ahamiyati va rivojlanish mexanizmlarini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
References
Callaghan BC, Price RS, Feldman EL. Peripheral neuropathy: clinical features and pathophysiological mechanisms. Lancet Neurology. 2023;22(4):345–357.
Karimov O.X., Tursunov B.A. Periferik neyropatiyalarning klinik xususiyatlari va zamonaviy yondashuvlar. Nevrologiya va psixiatriya jurnali (O‘zbekiston). 2023;4:25–31.
Colloca L, Ludman T, Bouhassira D. Neuropathic pain: mechanisms and clinical implications. Nature Reviews Neurology. 2023;19(2):95–110.
Abdullayev M.M., Jo‘rayev S.R. Periferik neyropatiyalarning klinik kechishi va progressiya omillari. O‘zbekiston tibbiyot axborotnomasi. 2023;3:60–66.
Said G. Axonal and demyelinating neuropathies: advances in understanding pathogenesis. Journal of Neurology. 2024;271(3):1120–1134.
Yuldasheva D.K., Ismoilov A.F. Periferik nerv shikastlanishlarida oksidativ stressning roli. Markaziy Osiyo tibbiyot jurnali. 2024;1:72–79.
England JD, Gronseth GS. Evaluation of distal symmetric polyneuropathy: updated evidence-based review. Neurology. 2024;102(6):e210–e221.
Rasulov Sh.T., Xamidova N.Q. Periferik nerv tizimi kasalliklarida patogenetik mexanizmlar tahlili. Tibbiyot va zamonaviy ilm. 2024;2:48–54.
Vincent AM, Feldman EL. Oxidative stress and inflammatory pathways in peripheral nerve degeneration. Antioxidants. 2023;12(7):1452.
Qodirov R.N., Sattorova L.M. Periferik neyropatiya: etiologik omillar va klinik ko‘rinishlar. O‘zbekiston nevrologiyasi va klinik amaliyoti. 2025;1:33–39.
Zochodne DW. Mechanisms of peripheral nerve injury and repair. Brain. 2024;147(1):15–29.
Hughes RAC, Umapathi T. Immune-mediated neuropathies: current perspectives. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry. 2023;94(8):701–709.