RUS VA INGLIZ TILIDAN KIRGAN TERMINLARNING O‘ZBEK TILIDAGI SEMANTIK VA FONETIK MOSLASHUVI

Abstract

Ushbu maqolada rus va ingliz tillaridan o‘zbek tiliga kirib kelgan terminlarning semantik, fonetik, morfologik hamda pragmatik moslashuv jarayonlari lingvistik jihatdan kompleks tarzda tahlil qilinadi. Zamonaviy globallashuv sharoitida ilm-fan, texnologiya, iqtisodiyot, tibbiyot, siyosat va axborot-kommunikatsiya sohalarining jadal rivojlanishi natijasida o‘zbek tilining lug‘at tarkibi yangi xorijiy terminlar bilan muntazam boyib bormoqda. Ayniqsa, sovet davrida rus tili orqali kirib kelgan terminlar hamda mustaqillikdan keyingi davrda ingliz tilidan faol o‘zlashtirilayotgan atamalar til tizimida muhim o‘rin egallaydi.

Maqolada o‘zlashgan terminlarning talaffuz, yozilish, grammatik shakllanish va ma’no xususiyatlaridagi o‘zgarishlar atroflicha yoritiladi. Shuningdek, fonologik integratsiya, leksik assimilyatsiya, semantik siljish, pragmatik moslashuv va semantik nativizatsiya kabi jarayonlarning o‘zbek tilidagi namoyon bo‘lish shakllari tahlil qilinadi. Rus tilidan kirgan terminlarning ko‘proq ma’muriy, siyosiy va texnik sohalarda faol qo‘llanishi, ingliz tilidan o‘zlashayotgan terminlarning esa IT, marketing, internet va zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘liq holda keng tarqalayotgani ilmiy misollar asosida ko‘rsatib beriladi.

Tadqiqot davomida rus va ingliz tillaridan kirgan terminlarning moslashuv mexanizmlaridagi tipologik farqlar aniqlanib, ularning o‘zbek tilining leksik tizimi va uslubiy qatlamiga ta’siri ilmiy jihatdan asoslanadi. Bundan tashqari, zamonaviy nutq jarayonida gibrid terminologiya, kodlarni aralashtirish va yangi semantik birliklarning shakllanish tendensiyalari ham kuzatiladi.

Tadqiqot natijalari o‘zlashgan terminlarning o‘zbek tilining lug‘at boyligini kengaytirish, yangi ilmiy tushunchalarni ifodalash hamda zamonaviy kommunikativ ehtiyojlarni qondirishdagi muhim rolini ko‘rsatadi.