Keywords
Abstract
Ushbu maqolada badiiy asarlardagi tabiat tasvirlarini tarjima qilishda madaniy-konseptual ekvivalentlikni ta’minlash muammolari Ernest Hemingwayning “The Old Man and the Sea” (o‘zbekcha tarjimada “Chol va dengiz”) asari misolida kompleks tadqiq etiladi. Tadqiqotda tabiat tasvirlari (dengiz, quyosh, shamol, marlin, akulalar, qushlar va boshqa elementlar) nafaqat makoniy fon, balki chuqur kognitiv, ramziy va madaniy konseptlar tizimi sifatida qaraladi. Ingliz-amerika va o‘zbek lingvokulturologik modellaridagi tafovutlar tufayli yuzaga keladigan leksik-semantik transformatsiyalar, madaniy-konseptual asimmetriya, ma’no yo‘qotilishi (loss of meaning) va kompensatsiya mexanizmlari tahlil qilinadi.
Nida, Komissarov, Newmark nazariyalari hamda kognitiv lingvistika va lingvokulturologiya yondashuvlari asosida original matn va o‘zbekcha tarjima (asosiy e’tibor I. G‘ofurov va P. Shermuhamedov tarjimalariga) qiyosiy o‘rganiladi. Natijada, to‘liq semantik ekvivalentlikdan ko‘ra funksional-kognitiv va kontekstual ekvivalentlik strategiyalarining samaradorligi asoslanadi hamda tabiat tasvirlarini tarjima qilishda madaniy-konseptual ekvivalentlikni ta’minlashning ko‘p bosqichli modeli taklif etiladi.
References
Hemingway E. The Old Man and the Sea. – New York: Charles Scribner’s Sons, 1952.
Xeminguey E. Chol va dengiz / tarj. I. G‘ofurov, P. Shermuhamedov. – Toshkent, 1986 (va keyingi nashrlar).
Nida E. Toward a Science of Translating. – Leiden, 1964.
Komissarov V.N. Teoriya perevoda. – Moskva, 1990.
Newmark P. A Textbook of Translation. – 1988.
Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago, 1980.
Salomov G‘. Tarjima nazariyasi asoslari. – Toshkent.
G‘afurov I. Tarjima san’ati. – Toshkent.
Baker M. In Other Words. – Routledge.
Bassnett S. Translation Studies. – Routledge.
Oltinko’l tuman 3-son texnikumi
Katta o’qituvchisi magistr Isamiddinov J.