Аннотация
Франшизинг шартномаси бугунги кунда бизнес ва тадбиркорликни ривожлантирш ва мазкур сохани кенгайтириш, мавжуд бўлган савдо бозорларига ёки энди шакилланиб келаётган янги бозорларига киришнинг энг самарали йўлларидан бири ҳисобланади. Мазкур жараёнларнинг ривожланиши ва жадаллик билан ўсиб бориши шартнома тарафлари ўртасида баъзан келишмовчиликларни келтириб чиқариши мумкин, хаттоки Франшизинг шартномалари билан боғлиқ бўлган ижтимоий муносаабатлар баъзан низоларга сабаб бўлиши мумкин.
Масалан, томонларнинг ўзаро биргаликдаги молиявий мажбуриятлари, шартномадаги келтириб ўтилган вазифа ва мажбуриятларга риоя қилмаслик ёки франчайзер томонидан белгиланган бренд стандартларини бузиш каби муаммолар пайдо бўлади. Ушбу мақолада Франшизинг шартномаларидан келиб чиқадиган низолар таҳлил қилинади ва уларни қандай усуллар ёрдамида самарали равишда ҳал қилиш мумкинлиги, қандай усуллар билан муқобил равишда хал қилиш масалалари кўриб чиқилади. Хозирги кунда хадқаро-ҳусусий ҳуқуқ томонидан мазкур турдаги муаммоларни ҳал қилишнинг бир қанча алтернатив усуллари таклиф қилинмқда хусусан Музокара, Медиация, арбитраж ва суд жараёнлари энг кенг тарқалган ечимлар сифатида таъкидланади. Шу билан бир қаторда, келиб чиқадиган низоларни хал қилишдан кўра уларни олдини барвақт олган энг самаралли усуллардан бири ҳисобланади.
Низоларнинг олдини олиш чораларига мисол қилиб қуйидагиларни келтириб ўтишимиз мумкин: аниқ шартномалар тузиш, қонуний ва этик талабларни ҳисобга олиш ҳамда молиявий назоратни кучайтириш чора-тадбирлари энг самаралиси ҳисобланади. Ушбу Мақола амалий ва назарий жиҳатдан Франшизинг шартномаси ҳисобланган тадбиркорлик субъектлари учун фойдали тавсиялар ўз ичига олади хамда мавжуд бўлган низоларни хал этишн муқобил усулларини таклиф қилади.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (50-боб, 862–874-моддалар).
Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси, 2018 йил 24 январь, ЎРҚ-461-сон.
«Медиация тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, 2018 йил 3 июль, ЎРҚ-482-сон (2025 йил ЎРҚ-1089-сон таҳрири билан).
«Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, 2021 йил 16 февраль, ЎРҚ-674-сон.
«Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, 2006 йил 16 октябрь, ЎРҚ-64-сон.
Чет эллик арбитраж қарорларини тан олиш ва ижро этиш тўғрисидаги 1958 йил Нью-Йорк конвенцияси.
Болиев Б. Франшизинг – тадбиркорликни юритишнинг ўзига хос ҳуқуқий конструкцияси сифатида // Ўзбекистон қонунчилиги таҳлили. — 2015. — №4. — Б. 29–32.
Климова С.В. Правовой режим франчайзинга в национальном и международном обороте: автореф. дис. ... канд. юрид. наук. — М., 2011.
Муратова О.А., Шпагина Е.О. Правовое регулирование договора франчайзинга (коммерческой концессии) за рубежом и в России // Правовое регулирование экономики. — С. 93–102.
UNIDROIT. Guide to International Master Franchise Arrangements. — Rome, 1998; Model Franchise Disclosure Law. — Rome, 2002.
FTC Franchise Rule, 16 C.F.R. Part 436. — Washington, 1979 (rev. 2007).
Williamson O.E. The economics of organization: the transaction cost approach // American Journal of Sociology. — 1981. — Vol. 87(3). — P. 548–577.
Macneil I.R. The new social contract: an inquiry into modern contractual relations. — Yale University Press, 1980.