Ключевые слова
Аннотация
Мазкур диссертацион тадқиқотда вояга етмаганлар томонидан содир этиладиган ҳуқуқбузарликларнинг умумий ва якка профилактикаси тушунчаси, шакллари ҳамда субъектларининг институционал тизими жамоат хавфсизлиги парадигмаси нуқтаи назаридан ҳар томонлама ўрганилади. Илмий ишда, аввало, “Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида”ги ЎРҚ-263-сон Қонун ҳамда “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида”ги Қонунда умумий, махсус, якка ва виктимологик профилактика турларининг ҳуқуқий асослари таҳлил қилинади, миллий криминология мактаби ва хорижий ҳуқуқшунос олимлар (Б.А. Умирзақов, Н.Т. Исмоилов, С.Б. Хўжақулов, А.А. Бакаев, F.E. Zimring, B.C. Feld, I. Waller ва бошқалар)нинг илмий-назарий қарашлари қиёсий тарзда тадқиқ этилади. Тадқиқотда Россия, Германия, Англия ва Уэльс, АҚШ, Франция ва Испания қонунчилиги мисолида вояга етмаганлар жиноятчилигининг умумий ва якка профилактикасига оид ҳуқуқий моделлар, шу жумладан “primary/secondary/tertiary prevention” ҳамда “public health model” каби замонавий ёндашувлар таҳлил қилиниб, уларнинг миллий тизимни модернизация қилишдаги қиёсий-ҳуқуқий аҳамияти асослаб берилади.
Асар доирасида Ўзбекистон қонунчилигидаги қатор ҳуқуқий бўшлиқ ва муаммолар — умумий ва якка профилактика шаклларининг бир моддада тизимлаштирилмаганлиги, профилактика субъектлари ваколатларининг парчаланганлиги, рақамли муҳитда профилактика механизмларининг етарли даражада ҳуқуқий мустаҳкамланмаганлиги кўрсатилади. Шунингдек, “умумий профилактика шакллари”, “якка профилактика шакллари”, профилактика субъектларини тоифалаш, Болалар масалалари бўйича миллий комиссия ва Болалар омбудсмани мақомини алоҳида моддаларда белгилаш, якка профилактикада идоралараро “кейc-конференция” (кейc-менежмент) механизмларини қонун даражасида жорий этиш юзасидан аниқ норматик таклифлар ишлаб чиқилади.
Тадқиқот натижалари вояга етмаганлар ҳуқуқбузарликлари профилактикаси тизимини “ягона, кўп даражали ва кўп субъектли” ижтимоий-ҳуқуқий институт сифатида такомиллаштиришга қаратилган илмий ва амалий асосланган таклиф ва тавсияларни ўз ичига олади.