ГИЁҲВАНДЛИККА ҚАРШИ СИЁСАТ ЭВОЛЮЦИЯСИ: ПРОФИЛАКТИКА ИНСТИТУТИНИНГ ТАРИХИЙ ТАРАҚҚИЁТИ ВА ҲУҚУҚИЙ-НОРМАТИВ НЕГИЗЛАРИ
PDF (Русский)

Keywords

гиёҳвандликка қарши сиёсат; профилактика; тарихий ривожланиш; ҳуқуқий асослар; БМТ конвенциялари; жиноят-ҳуқуқий сиёсат; реабилитация; ижтимоий реинтеграция; идоралараро ҳамкорлик; risk-based prevention.

Abstract

Мақолада гиёҳвандликка қарши курашиш ва профилактика қилишнинг тарихий ривожланиш босқичлари ҳамда унинг ҳуқуқий асослари комплекс таҳлил қилинади.

Тадқиқотда давлат сиёсатининг эволюцияси репрессив усулларга таянган ёндашувдан “профилактика–реабилитация–ижтимоий реинтеграция” триадасига асосланган комплекс моделга ўтиш нуқтаи назаридан ёритилади. Шунингдек, халқаро ҳуқуқий стандартлар (БМТнинг гиёҳвандликка қарши конвенциялари, минтақавий ҳамкорлик инструментлари) ва миллий қонунчилик институти (жавобгарликни дифференциациялаш, профилактика субъектлари, назорат-мониторинг механизмлари, эрта огоҳлантириш) ўзаро боғлиқликда қиёсий таҳлил этилади. Мақолада ҳуқуқий тартибга солишдаги тизимли муаммолар — терминологик ноаниқлик, ваколатлар тақсимотидаги такрорланиш/“bo‘shliq”лар, профилактика самарадорлигини баҳолаш мезонларининг етарли эмаслиги, рақамли муҳитдаги янги таҳдидлар (онлайн савдо, “контактсиз” тарқатиш) — илмий асосда кўрсатиб берилади. Якунда ҳуқуқий базани модернизация қилиш, рискка асосланган профилактика, идоралараро ҳамкорлик ва жамоатчилик иштирокини кучайтиришга доир амалий тавсиялар таклиф этилади.

PDF (Русский)

References

Soviet pharmaceutical regulation (1918–1990) - PMC - PubMed Central, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/-articles/PMC8677580/.

Addiction & Drug Use in Soviet Tajikistan – dr - Dissertation Reviews, дата последнего обращения: января 23, 2026, http://dissertationreviews.org/politics-addiction-drug-use-soviet-tajikistan-1924-1958/.

Opium use in Turkmenistan: A historical perspective - ResearchGate, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.researchgate.net/publication/-12277786_Opium_use_in_Turkmenistan_A_historical_perspective.

Examination of the Ruling on Narcotics in Islamic Jurisprudence and Statutory Laws - PJLSS, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.pjlss.edu.pk/pdf_files/2025_1/434-447.pdf.

DRUGS IN QURANIC PERSPECTIVE: AN OVERVIEW - E-Journal UIN Malang, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://ejournal.uin-malang.ac.id/index.php/infopub/article/download/15033/pdf.

Status of Narcotic Drugs in Islamic Jurisprudence and Foundations of Islamic Laws, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=87278.

Frank Dikötter, Lars Laamann, Zhou Xun, Narcotic Culture : A History of Drugs in China, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://journals.openedition.org/chinaperspectives/554.

History of opium in China - Wikipedia, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_opium_in_China.

Drug policy of the Soviet Union - Wikipedia, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Drug_policy_of_the_Soviet_Union

Drug policy of the Soviet Union - ZambiaWiki - ZambiaFiles, дата последнего обращения: января 23, 2026, -https://www.zambiafiles.com/wiki/Drug-policy_of_the_Soviet_Union.

Criminal Code - Unodc, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.unodc.org/cld/zh/legislation/uzb/criminal_code_of_the_republic_of_uzbekistan/section_six/articles_270-276/criminal_code.html.

Soviet Criminal Law--The Last Six Years, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://files01.core.ac.uk/download/pdf/231014865.pdf.

Were there drug addicts in the Soviet Union? - GW2RU, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.gw2ru.com/history/988-were-there-drug-addicts-in-ussr.

The UN Drug Control Conventions - Transnational Institute (TNI), дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.tni.org/files/publication-downloads/primer_unconventions_24102015.pdf.

Single Convention on Narcotic Drugs - Wikipedia, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Single_Convention_on_Narcotic_Drugs.

INTERNATIONAL NARCOTICS CONTROL BOARD RELEASES 1995 REPORT UPDATING ILLICIT DRUG SITUATION WORLDWIDE, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://press.un.org/en/1996/19960221.socnar.721.html.

A/61/987 General Assembly - Official Document System, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://documents.un.org/access.nsf/get?Open&DS=-A/61/987&Lang=E.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 07.11.1996 й. 382-сон "Наркотик моддаларни назорат қилиш миллий ахборот-таҳлил марказини ташкил этиш ҳамда наркотик моддаларнинг ноқонуний ишлатилишига қарши курашувчи ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари бўлинмаларини мустаҳкамлаш тўғрисида"ги Қарори - NRM.uz, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://nrm.uz/contentf?doc=129967_o%E2%80%98zbekiston_respublikasi_vazirlar_mahkamasining_07_11_1996_y_382-son_narkotik_moddalarni_nazorat_qilish_milliy_ahborot-tahlil_markazini_tashkil_etish_hamda_narkotik_moddalarning_noqonuniy_ishlatilishiga_qarshi_kurashuvchi_huquqni_muhofaza_qilish_organlari_bo%E2%80%98linmalarini_mustahkamlash_to%E2%80%98g%E2%80%98risidagi_qarori&products=1_zakonodatelstvo_ruz&trr.

narkotik moddalar ustidan nazorat qilish boʻyicha oʻzbekiston respublikasi davlat komissiyasini tashkil etish toʻgʻrisida - LEX.UZ, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.lex.uz/acts/-816724?ONDATE=07.11.1996%2000.

Law of the Republic of Uzbekistan on Narcotic Drugs and Psychotropic Substances - unodc, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.unodc.org/cld/uploads/res/document/uzb/law-on-narcotic-drugs_html/Law_on Narcotic_Drugs_and_Psychotropic_Substances-uz.pdf.

Jinoyat huquqi: maxsus qism : darslik - Mirzai︠u︡sup Khakimovich Rustambaev - Google Books, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://books.google.com/books/about/Jinoyat_huquqi.html?id=VmyHPgAACAAJ.

Yurisprudensiya-5-son-2023.pdf - TSUL.UZ, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://jurisprudence.tsul.uz/wp-content/uploads/2023/11/-Yurisprudensiya-5-son-2023.pdf.

TOSHKENT DAVLAT YURIDIK UNIVERSITETI HUZURIDAGI ILMIY DARAJALAR BERUVCHI DSc.07/13.05.2020.Yu.22.03. RAQAMLI ILMIY KENGASH TOSH - ZiyoNET, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://api.ziyonet.uz/uploads/books/10000014/0x22kVrvKzzPLUB.pdf?8MasZFL3be6dZV58DeA18.

330-сон 12.11.2015. Гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва прекурсорларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ундан олиб чиқиш ва транзит тарзида ўтказиш тартибини, шунингдек уларнинг муомалада бўлиши юзасидан назоратни такомиллаштириш тўғрисида - LEX.UZ, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://lex.uz/docs/2815340.

330-сон 12.11.2015. Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, undan olib chiqish va tranzit tarzida oʻtkazish tartibini, shuningdek ularning muomalada boʻlishi yuzasidan nazoratni takomillashtirish toʻgʻrisida - LEX.UZ, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://lex.uz/docs/-2815340.

Drug-related crimes rise across Uzbekistan - Kun.uz, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://kun.uz/en/news/2025/12/02/drug-related-crimes-rise-across-uzbekistan.

Central Asia Has a Drug Problem, and It Is Growing Worse, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.fpri.org/article/2025/12/central-asia-has-a-drug-problem-and-it-is-growing-worse/.

Expanded lists of narcotic and psychotropic substances, дата последнего обращения: января 23, 2026, https://www.uzpharm-control.uz/en/news/view/expanded-lists-of-narcotic-and-psychotropic-substances.

Uzbekistan radically changes its approach to drug policy - | EHRA, дата последнего обращения: января 23, 2026, -https://harmreductioneurasia.org/news/-uzbekistan-radically-changes-its-approach-to-drug-policy.